ژنتیک

ژنتیک

 
انواع پلی پلوئیدی :
نویسنده : احسان حق جو - ساعت ٤:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٢/٢۱
 

پلی پلوئیدی

واژه "پلوئیدی" یا "سطح پلوئیدی" به تعداد مجموعه های کروموزومی یک موجود زنده اشاره دارد. موجودات زنده اعم از جانوران و گیاهان اغلب دارای دو سری از هر کروموزوم هستند ولذا دیپلوئید نامیده می شوند. سطوح بالاتر از دیپلوئیدی را پلی  پلوئیدی  می گویند. سطح پلوئیدی را با xنشان می دهند؛ بدین ترتیب موجوداتی با سه، چهار، پنج و شش سری کروموزومی در هر سلول بدنی، بترتیب تریپلوئید(x3)، تتراپلوئید(x4)، پنتاپلوئید(x5) و هگزاپلوئید(x6) نامیده می­شوند. تعداد کروموزوم بدنی(سوماتیک) هر موجود زنده صرف نظر از سطح پلوئیدی آن موجود باn2 نشان داده می شود، بنابراین نمایش کروموزومی گندم نان بعنوان یک گیاه هگزاپلوئید را بصورت 42=x6=n2 نشان می دهند.

یکی از نخستین مثال های شناخته شده پلی پلوئیدی در اوایل قرن بیستم توسط دوریس معرفی شد.  او نوعی گیاه پلی پلوئید Oenothera lamarckiana را شناسایی کرد که بدلیل جثه بزرگی که داشت آن را موتان gigas (غول پیکر) نامید.

در توصیف گیاهان پلی پلوئید از اصطلاحات و واژه های خاصی استفاده می شود که در اینجا به اختصار توضیح داده می شوند.

یوپلوئیدی:  در این حالت، گیاه پلی پلوئید دارای سری کاملی از تمامی کروموزوم ها است. بعنوان مثال اگر سطح پایه کروموزومی در گیاهی مثل جو برابر با 7 باشد، افرادی با 7، 14، 21 و 28 کروموزوم، یو پلوئید نامیده می شوند چرا که مضربی صحیح از سطح پایه کروموزومی را دارند.

آنیوپلوئیدی: در این حالت، مضرب صحیحی از سطح پایه کرومزومی وجود ندارد. مثلاً اگر یک بوته جو دارای 13 کروموزوم باشد یک آنیوپلوئید در نظر گرفته می شود. نیشکر یک گیاه زراعی آنیوپلوئید است.

اتوپلی پلوئیدی: در این حالت، سری های متعدد یک کروموزوم مانند هم هستند. اگر ترکیب ژنومی یک فرد دیپلوئید را بعنوان مثال AA در نظر بگیریم، در این حالت فردی با ژنوتیپ AAA یک اتوتری پلوئید و فردی با ژنوتیپ AAAA یک اتوتتراپلوئید نامیده می شود. موز یک گیاه اتوتری پلوئید و سیب زمینی یک گیاه اتوتتراپلوئید است.

آلوپلی پلوئیدی: در این حالت سری های کروموزومی در یک موجود زنده مانند هم نیستند. در واقع ژنوم آلوپلوئیدها، ترکیبی از دو یا چند ژنوم متفاوت است. آلوپلوئیدها اغلب در نتیجه دو برابر شدن تعداد کروموزوم های یک هیبرید بوجود می آیند. فرض کنید در یک تلاقی بین دو گیاه، ژنوتیپ یک والد AA و ژنوتیپ والد دیگر BB باشد. هیبریدی که از این تلاقی بدست می آید ژنوتیپAB دارد و اغلب عقیم است. اگر به هر شکلی تعداد کروموزوم های این هیبرید دو برابر شود ژنوتیپ AABB بدست می آید. موجود حاصل بدلیل داشتن دو ژنوم AA و BB یک آلوتتراپلوئید نامیده می شود. همچنین بدلیل این که هر نسخه از دو ژنوم (A و B) در این موجود، دارای دو سری است به آن آمفی دیپلوئید نیز می گویند.

پالئوپلی پلوئیدی: یک گیاه پلی پلوئید باستانی است که بعدها در اثر اشتقاق کروموزومی مجدداً به حالت دیپلوئید در آمده است. چنین گیاهانی اغلب دارای تعداد کروموزوم زیادی هستند.

نئوپلی پلوئیدی:  پلی پلوئیدهایی هستند که مدت زمان زیادی از ایجاد آنها نمی گذرد.

سری های پلوئیدی: در یک گونه گیاهی ممکن است سطوح مختلف پلوئیدی مشاهده شوند. این حالت را سری های پلوئیدی می گویند. در گیاه Crepis occidentalis با سطح پایه کروموزومی برابر با 11 (11=x) بوته های x3، x4، x5، x7 و x8 نیز دیده می شود.