ژنتیک

ژنتیک

 
مکانیسم تعیین جنسیت:
نویسنده : احسان حق جو - ساعت ٤:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱٢/٢۱
 

مکانیسم تعیین جنسیت

وجود کروموزومهای جنسی در تمام موجوداتی که به صورت جنسی تکثیر می‌یابند، دلیل بر این نیست که فقط کروموزومهای اخیر بر روی جنسیت تاثیر می‌گذارند. چون جنسیت خاصیت رشدی پیچیده‌ای است، ژنهای آتوزومی متعددی نیز بر روی آن تاثیر می‌گذارند. اثر ژنهای آتوزومی در جنسیت مگس سرکه توسط استرتوانت (Sturtevant) مورد تحقیق قرار گرفت.

 

در مگس سرکه ژن Transformer یا tra ، ژنی نهفته است که در حالت هتروزیگوس هیچگونه اثر ظاهری بر روی نر یا ماده ندارد، ولی در حالت هموزیگوس tra/tra موجوداتی را که قاعدتا بایستی ماده باشند، از نظر فنوتیپی تغییر داده و به نرهای عقیم تبدیل می‌کند. ژن دیگر با اثر معکوس در انسان یافت می‌شود و ممکن است آتوزومی باشد. این ژن باعث وضعیتی به نام زن نمای بیضه‌دار (Testicular feminization) می‌شود که در این حالت افراد xy که بایستی قاعدتا نر باشند، خواصی زنانه پیدا می‌کنند. 

 

 

 

 

تعیین جنسیت در مگس سرکه

بعد از اینکه کروموزومهای جنسی ، شناسایی شدند معلوم شد که تعیین جنسیت بسیار پیچیده‌تر از آنی است که به نظر می‌آید. طبق تحقیقاتی که در مگس سرکه توسط بریجز (Bridges) انجام گرفت، معلوم شد که تعیین جنسیت ماده ، بر روی کروموزوم x و در نرها بر روی کروموزومهای آتوزومی واقع است. البته جایگاههای خاصی تعیین نشدند و مشاهدات موجود نشان می‌دهد که کروموزومهای زیادی دخیل هستند. بنابراین تعیین جنسیت در مگس سرکه بر روی بعضی از کروموزومها واقع شده و تمام موجودات اعم از نر یا ماده این ژنها را دارند.

 

تئوری موازنه ژنتیکی تعیین جنسیت جهت توجیه بیشتر مکانیزم تعیین جنس در مگس سرکه ارائه گردید. بریجز در واقع ترکیبات متنوعی از کروموزومهای x و آتوزومها را در مگس سرکه بوجود آورد. مثلا وجود یک x و 2A (دو مجموعه از کروموزومهای آتوزومی) نسبت   را بدست می‌دهد که باعث بوجود آمدن جنس نر می‌گردد و وجود 2x و 2A نسبتی برابر   را بدست می‌دهد که باعث بوجود آمدن جنس ماده می‌شود. بنابراین کروموزوم y در مگس سرکه در تعیین جنسیت مگس دخالت نداشته، ولی باروری در نرها را کنترل می‌کند.

تعیین جنسیت در بال غشایان

طبق گزارشات زیرزون (Dzierzon) که در زمان مندل ارائه شده بود، تعیین جنسیت در زنبورها بسته به لقاح تخمک دارد. مطالعات بعدی نشان دادند که ظاهرا جنسیت توسط تعداد مجموعه کروموزومهایی که هر زنبور دریافت می‌کند، تعیین می‌شود. تخمکهایی که لقاح می‌یابند، تولید ماده‌های دیپلوئید می‌کنند، در صورتی که تخمکهای لقاح نیافته ، به صورت غیرجنسی (Parthenogenesis) تکثیر یافته و تولید نرهای هاپلوئید و بارور می‌نمایند. زنبورهای نر از طریقمیتوز تولید اسپرم می‌کنند، در این روش فقط یک اسپرم از اسپرماتوسیت بوجود می‌آید.

اثر محیط بر روی جنسیت

در بعضی از جانوران پست ، تعیین جنسیت ژنتیکی نبوده، بلکه بستگی به عوامل خارجی دارد. نرها و ماده‌ها از نظر ژنوتیپی با هم یکسان هستند، ولی تحریکات محیطی باعث تعیین جنسیت می‌شود. برای مثال نرهای کرم دریایی Bonellia ، بسیار کوچک بوده و در داخل حفره تولید مثلی ماده‌هایی که بزرگتر هستند، زندگی می‌کنند. هر کرم جوانی که تازه از یک تخم بیرون آید، تبدیل به ماده می‌گردد، ولی اگر کرمی در داخل بدن کرم ماده قرار گیرد، به صورت پارازیت (انگل) زندگی نموده و نقش جنس نر را انجام می‌دهد. در گیاه دم اسبیان ، اگر شرایط رشد مناسب باشد، ماده و در شرایط رشد ضعیف نر تولید می‌شود.